gea logo

Logo Twitter  [home]   [laatste Gea-nummers]   [selectie Gea-artikelen]   [losse nummers bestellen]   [donateur worden]  

Cover Gea september 2010 © xxx der Veldt

September 2010
vol. 43 nr. 3

  • Antieke steden op een breuk, gedoemd vanaf hun stichting
  • De 'Maansteen van Drees'
  • Miocene flora verdronken in as
  • Mini-microscoop: gadget of nuttig hulpmiddel
  • Oliegeoloog Jan de Jager over Hollandse vulkanen
  • De steenkolenmijn Blegny in België
  • Verzuring oceaan fataal voor vis?
  • Meer woestijnstof door koloniale pindacultuur in de Sahel
  • En verder: boekbesprekingen
Cover: Fossiele boomstronk in Lesbos Petrified Forest © Annemieke van Roekel




Typische aardbevingsschade in Sagalassos © Manuel Sintubin

Antieke steden op een breuk, gedoemd vanaf hun stichting
Manuel Sintubin

De archeoseismologie bestudeert actieve breuksystemen om zo het toekomstig aardbevingsgevaar nauwkeuriger te kunnen inschatten. Dit is ook een van de doelstellingen van het International Geoscience Programme Earthquake Archaeology. Archaeoseismology along the Alpine-Himalayan seismic zone. Op het raakvlak van aardbevingsgeologie en archeologie krijgt het verhaal van mens en aardbeving een heel andere dimensie.
Foto: Typische aardbevingsschade in Sagalassos © Manuel Sintubin



Kustkliffen bij Zumaia in westelijke richting © Jon Paul Llordes

De 'Maansteen van Drees'
Frank Beunk

In de 21 uur die de NASA-astronauten Neil Armstrong en Buzz Aldrin in 1969 op Mare Tranquillitatis verbleven, verzamelden zij 21,5 kg maanstenen en -stof. Kort na hun terugkeer op aarde maakten de drie bemanningsleden van de Apollo-11 een wereldtournee waarbij zij ook Nederland aandeden. De toenmalige Amerikaanse ambassadeur schonk bij die gelegenheid de ‘maansteen’ aan Minister van Staat Willem Drees Sr.
Foto: Rijksmuseum Amsterdam
Lees verder >>



Versteende den in Lesbos Petrified Forest © Annemieke van Roekel

Miocene flora verdronken in as
Annemieke van Roekel

Het Griekse eiland Lesbos, gelegen in de oostelijke Egeïsche Zee, was in het verre verleden onderdeel van de continentale landmassa Aegiis. Het was begroeid met dichte oerwouden van sequoia en den. Tijdens het vroege Mioceen lagen hier drie vulkanische centra, die tussen 21,5 en 16 miljoen jaar geleden hevige uitbarstingen kenden. Erosie van de vulkanische aslaag bracht de versteende bomen al in de oudheid weer aan het licht.
Foto: Versteende den in Lesbos Petrified Forest © Annemieke van Roekel
Lees verder >>



Mini-microscoop © Herman van Dennebroek

Mini-microscoop: gadget of nuttig hulpmiddel
Herman van Dennebroek

Mineralenverzamelaars gebruiken een loep om verschillende redenen: om te beoordelen of een kristal beschadigingen heeft of om te zoeken naar begeleidende mineralen. Maar welke prestaties kun je verwachten van een goedkoop, plastic vergrotingsapparaatje van 3,5 cm lang met een eigen verlichting van twee led-lampjes? In dit artikel een kleine gebruikstest, waarbij het apparaatje vergeleken wordt met de vertrouwde inslagloep.
Foto: Mini-microscoop © Herman van Dennebroek



Jan de Jager in Shark Bay, Australië © Jan de Jager

Oliegeoloog Jan de Jager over Hollandse vulkanen
Annemieke van Roekel

Diep onder onze voeten komen we allerlei fossiele landschappen tegen, zoals riffen van kalksteen en zandwoestijnen. Jan de Jager, voorheen werkzaam als geoloog bij Shell, heeft de meeste affiniteit met de late Jura, rond 150 miljoen jaar geleden, toen de aardkorst onder Nederland werd verhit en opgerekt. Het scheelde maar een haartje of de Atlantische Oceaan was niet ten westen van Groot-Brittannië, maar in Nederland ontstaan.
Foto: Jan de Jager in Shark Bay, Australië © Jan de Jager



De schachttoren van Blegny © Aukjen Nauta

De steenkolenmijn Blegny in België
Aukjen Nauta

Waar de steenkool in grote delen van Zuid-Limburg en België op enkele honderden meters diepte gewonnen werd, konden de koollagen in het Bekken van Luik al op slechts enkele tientallen meters diepte gemijnd worden. De lagen zijn 30 cm tot een meter dik, van elkaar gescheiden door een pakket schalies. Het Bekken van Luik maakt deel uit van het steenkoolgebied dat loopt van de Nord Pas de Calais tot het Bekken van Aken in het oosten.
Foto: De schachttoren van Blegny © Aukjen Nauta



Hertshoornkoraal © Wikipedia

Verzuring oceaan fataal voor vis?
Adiël Klompmaker

Door de stijgende kooldioxideconcentratie in de atmosfeer verzuren de oceanen. Dit is een probleem voor koraal, dat steeds minder bouwstenen kan vinden. Een nieuw probleem lijkt er voor vissenlarven te zijn: ze kunnen hun vijanden niet meer ‘ruiken’ in zuur water. De stijgende kooldioxideconcentratie in de atmosfeer heeft ook grote gevolgen voor de oceanen. Een deel van het CO2 wordt opgenomen in de oceaan waardoor de oceaan zuurder wordt.
Hertshoornkoraal © Wikipedia


Het Duitse onderzoekschip Meteor © Marum / Nature 2010

Meer woestijnstof door koloniale pindacultuur in de Sahel
Aukjen Nauta

De hoeveelheid woestijnstof die passaatwinden jaarlijks vanuit de Sahara en de Sahel naar de Atlantisch Oceaan vervoeren, kan direct gekoppeld worden aan de opkomst van de koloniale landbouw in de 19e eeuw in West-Afrika. Onderzoekers van het Duitse instituut MARUM in Bremen hebben deze relatie kunnen aantonen in twee sedimentkernen die genomen zijn net uit de kust van de monding van de rivier de Senegal.
Foto: Het Duitse onderzoeksschip Meteor © Marum / Nature 2010



En verder: boekbesprekingen

Boekbespreking 'IJstijd, het complete verhaal. Klimaatverandering op onze aarde, 2009'
Boekbespreking 'De fossiele schelpen van de Nederlandse kust'
Boekbespreking 'Vijf wijstreservaten in Noord-Brabant'

© Stichting Geologische Aktiviteiten 2011. Niets van deze website mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie, plaatsing van teksten en/of afbeeldingen op andere websites of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de redactie.
Laatste wijziging: 27 april 2012

[mail de redactie] [webmaster]